GEZEGENLER

   Daha önceki bölümlerde, gökyüzünü, dünyadan (öncelikle de ülkemizden) görebildiğimiz şekliyle sadece yıldız ve takımyıldızları ile göz önünde bulundurduk. Bu ve takibeden bölümlerde ise Güneş Sistemimizi ele alacağız. Bunu yaparken şimdiye dek edinilmiş bilgiler ışığında sistemde mevcut cisimlerin hepsine olabildiğince değineceğiz.

         

UZAYI KEŞFEDİYORUZ A)UZAYDA NELER VAR? 1)Galaksiler(gök adaları) 2)Yıldızlar doğar,yaşar,ölür. a)Yaşamımızı Güneşe Borçluyuz 1.Güneş nasıl oluştu? 2.Güneşin katmanları ve yapısal özellikleri 3.Güneşin hareketleri b)Güneş Sistemi 1.Gezegenleri ve uyduları 2.Güneş ve ay tutulmaları 3.Kuyruklu yıldızlar,asteritler ve meteorlar İçinde yıldızlar, gezegenler, uydular, meteorlar gibi gök cisimlerinin bulunduğu boşluğa uzay denir. 1.Galaksiler (Gök Adaları) Biri bize en yakın galaksi diğeri ise içinde bulunduğumuz iki galaksi Yıldızların, bulutsuların ve diğer maddelerin oluşturduğu topluluğa galaksi denir. * Galaksiler çok büyüktür. Küçük galaksilerde 100 000, büyük galaksilerde de 3 trilyondan fazla yıldız bulunur. Güneş Sistemi, Samanyolu galaksisi içinde bulunur.Samanyolu’nda 100 milyardan fazla yıldız vardır. * Uzaydaki uzaklıklar ışık yılı birimi ile ifade edilir. 1 ışık yılı, ışığın bir yılda aldığı yola eşittir. Bu da yaklaşık 9,46 trilyon km eder * Samanyolu’nun çapı 100 000 ışık yılıdır.Güneş’in Samanyolu merkezine uzaklığı da yaklaşık 30 000 ışık yılına eşittir. * Şekillerine göre Galaksiler üç çeşittir. Sarmal, elips ve düzensiz. Sarmal Galaksiler: Disk biçimindeki yapılarında sarmal kollar vardır. Bu galaksilerin bilinenlerinin tümü dönmektedir. Samanyolu ve Andromeda bilinen sarmal galaksilerdir. Elips Galaksiler: Elips şeklinde bir yapıya sahiptir. Bu galaksilerin sarmal kolları yoktur. Yapılarında önemli miktarda yıldızlar arası gaz ve toz bulunmaz. Düzensiz Galaksiler: Elips ve sarmal yapı gösteren sarmal yapı dışında, şekil olarak bunlara hiç benzemeyen galaksilerdir. Bu galaksilerde bol miktarda gaz, toz bulutu ve şiddetle süren yıldız oluşumu mevcuttur. 2. Yıldızlar Doğar, Yaşar ve Ölür Güneş gibi, kendiliğinden ısı ve ışık veren gök cisimlerine yıldız denir.Yıldızlar sıcak ve parlak gaz kütleleridir. Yıldızlar teleskopla gözlenebilir. * Yıldızlar da doğar, yaşar ve ölürler. Yıldızların yaşam evreleri yaklaşık olarak şu şekildedir: Gaz ve toz bulutu toplanarak yoğunlaşır. Çekirdekte hidrojen helyuma dönüşür ve enerji açığa çıkar. Yıldız bu enerjiyi ısı ve ışık olarak yayar. * Yıldız ne kadar çok enerji üretirse o kadar parlak görünür. * Yıldızın ölüm süreci ise enerjisinin azalmasıyla başlar. Hayatı sona eren yıldız küçük ise, geride demir yönünden zengin ışıksız bir kütle kalır (Kara Cüce); büyük ise yıldız, önce içine çöker sonra patlar (Süpernova). Bu patlama sonrasında merkezde yıldızın çekirdeği kalır. Geride kalan çekirdeğin kütlesi, Güneş’ in kütlesinden 1,5 – 3 kat fazlaysa nötron yıldızı, 3 kattan daha fazlaysa kara delik oluşur. * Kara delik, belli bir yakınlıktan geçen bütün gök cisimlerini kendine çeker. Bu çekim öyle büyüktür ki, kara delik ışığı bile çeker.Bu yüzden parlak değildir; ışık yaymaz. dışında aynı yöndedir.

Temsili şekilde gezegenlerin büyüklükleri gerçekle doğru

1. Terrestrial (Dünya benzeri, kayalık) gezegenler:
   Merkür, Venüs, Dünya ve Mars (Bu sınıftaki gezegenler büyük oranda kaya ve metallerden oluşmuşlardır, nispeten yüksek yoğunluktadırlar. Rotasyonları yavaştır. Halkaları yoktur. Hiç ya da az sayıda uyduya sahiptirler.
2. Jovian (Jupiter benzeri, gazlardan oluşmuş) gezegenler:
   Jupiter,Satürn, Uranüs, Neptün (Bu sınıftaki gezegenler büyük oranda hidrojen ve helyumdan oluşmuşlardır. yoğunlukları düşüktür, rotasyonları hızlı, derin atmosferlere, halkalara ve çok sayıda uyduya sahiptirler)
3. Pluto (Çapları 13.000 km'den küçük olanlar)    

               

               Büyüklüklerine göre

1. Büyük gezegenler :
   Jupiter, Satürn, Uranüs, Neptün (Çapları 48.000 km'den büyük olanlar)

1. İç Gezegenler:
   Merkür, Venüs, Dünya ve Mars
2. Dış gezegenler:
   Jupiter, Satürn, Uranüs, Neptün ve Pluto

1. Alçak (Inferior) gezegenler:
   Merkür ve Venüs
2. Dünya
3. Yüksek(Superior) gezegenler:
   Mars, Jupiter, Satürn, Uranüs, Neptün ve Pluto

1. Klasik Gezegenler:
   Merkür, Venüs, Mars, Jupiter, Satürn (Tarih öncesi çağlardan beri bilinen, çıplak gözle görülebilen gezegenler)
2. Modern Gezegenler:
   Uranüs, neptün, Pluto (Modern çağlarda keşfedilmiş, optik aletler kullanmadan görülmesi mümkün olmayan gezegenler)
3. Dünya