Toplumsal ilişki ile ilgili Temel Kavramlar

< Önceki		Sonraki >

Toplumsal ilişki ile ilgili Temel Kavramlar

a. Toplumsal Statü ve Roller

Toplumsal statü; “bireyin toplum içindeki yerini belirleyen hak ve

ödevlerle biçimlenen konumudur.”

Toplumsal statüler toplumsal ilişkiler aracılığıyla gerçekleşir. Toplumda

kişilerin olduğu gibi, toplumsal grupların da statüleri vardır. Aynı zamanda toplum

içinde bireylerin birden fazla statüsü vardır. Örneğin bir kadın çocuğunun annesi,

kocasının eşi, iş yerinde işçi, sendikada üye, bir derneğin yönetim kurulu üyesi kız

kardeş, teyze vb. olabilir.

Statü, daha çok bireyin çevresindeki insanların, grupların ya da kurumların

(aile, okul gibi) toplum içinde ona uygun gördükleri yeri veya mevkiyi ifade eder.

Her birey zorunlu ya da gönüllü olarak çeşitli statüler elde eder ya da mevcut

statülerinden zamanla vazgeçebilir veya kaybedebilir. Aynı zamanda bireyler

statülerini tek başlarına belirleyemez.

Bireylerin sahip oldukları statüyü belirleyen etkenler şunlardır:

1. Statünün en evrensel ölçütü servet sahipliğidir. Genel olarak bütün

toplumlarda mülkiyet sahipliği, statülerin yukarı ya da aşağı olmasını belirleyen en

önemli etkendir.

2. Bazı toplumlarda soy bağı kişiye aşağı ya da yukarı bir statü sağlar.

3. Geçirilen eğitim basamakalarının sayısı ve çeşidi de toplumsal statünün

belirleyicileri arasındadır.

4. Bazı durumlarda kişinin dinsel inanış ve fikirleri de toplumsal statülerin

belirleyicisi olabilir.

5. Cinsiyet ölçütü de statüler üzerinde etkilidir. Cinsiyet, birçok toplumda

statü belirleycisi olarak kullanılır.

Toplumsal statüler elde ediliş biçimlerine göre iki gruba ayrılır:

Verilmiş statüler: Bunlar doğuştan gelen ve çoğunlukla değişmeyen

statülerdir. Statüyü belirleyen cinsiyet, soy, milliyet gibi etkenler doğuştan elde

edildiği için verilmiş statülerdendir. Bir dine, bir ulusa üye olma, gibi statülerin ilk

elde edilişi doğumla olur.

Kazanılmış statüler: insanın yaşam içerisinde emek, eğitim ve deneyimleri

ile sonradan kazandığı statülerdir. Bu statüler sonradan değiştirilebilirler. Statüyü

belirleyen etkenlerden servet sahipliği ve eğitim yoluyla elde edilen konumlar

kazanılmış statülerdendir. Öğretmen, öğrenci, tüccar, anne ve baba olmak

kazanılmış statüye birer örnektir.

Her bireyin toplumda birden fazla statüsü vardır. Çünkü, her birey birden

fazla gruba üye olur. Aile ortamında anne olan bir bireyin, okulda öğretmen,

üniversitede doktora öğrencisi, sendikada üye olması onun birden fazla statüye

sahip olduğunu gösterir.

Toplum üyeleri birbirlerini sahip oldukları statülere göre tanır. Her bireyin

birden fazla statüsü olmasına rağmen, bunların arasındaki en baskın statüye

anahtar statü adı verilir. ilk tanıştığımız kişiye sorduğumuz en önemli sorulardan

biri, “Ne iş yapıyorsunuz?” sorusudur. Çünkü, ona nasıl davranacağımızı, ancak bu

soruya verdiği yanıtla bulabiliriz. Ekonomik değerlerin önemli olduğu toplumlarda

anahtar statü, genellikle kişinin mesleğidir.

Her toplumun statülere verdiği birtakım değerler vardır. Toplumun

gözünde, bazı statülerin değeri daha yüksek, bazılarınınki ise daha düşük olabilir.

Bu durum toplumdan topluma değiştiği gibi aynı toplumda da zamanla değişir.

Örneğin, geçmiş yıllarda lise mezunu olmak Türk toplumunda önemli bir statü

sayılırken, günümüzde üniversite mezunu olmak önemli sayılmaya başlanmıştır.

işte, bir toplumda statülere verilen değere toplumsal prestij adı verilir.

Annelik, ablalık, babalık vb. birer statüdür ve bu statüye sahip olan

insanlardan beklenen birtakım davranışlar vardır. Bireyler, kendi statülerine uygun

davranışları yerine getirmekle yükümlüdür.

Toplumun belirli bir statüde bulunan bireyden beklediği davranışların

bütününe toplumsal rol adı verilir. Rol, sahip olunan statülerin nasıl yerine

getirileceğini belirleyen davranış örüntülerini dile getirir. Her toplumsal rol,

beklenen, izin verilen ve yasaklanan davranışları içerir.

Beklenen davranışlar: Öğretmenden öğrencileri eğitmesini, belediye

başkanından yörenin sorunlarını gidermesini, yargıçtan adaletli olmasını, hakemden

tarafsız davranmasını bekleriz.

izin verilen davranışlar: Toplum ve hukuk düzeni bazı davranışlara katı

kurallar getirmez ve yapılmasına izin verir. Örneğin, bir üniversite öğrencisi

gazetelere yazılar yazabilir ya da seçmeli dersler alabilir. Bir lise öğrencisi

okulunda istediği eğitsel kol faaliyetine katılabilir.

Yasaklanan davranışlar: Toplum ve hukuk düzeni bazı davranışlar

yapıldığında ceza ya da yaptırımlar uygular. Hırsızlık yapanı ya da alkollü araç

kullanan sürücüyü toplum ayıplar, kınar vb. cezalar verir.

Her bireyin nasıl ki bir anahtar statüsü varsa, buna bağlı olarak da bir

anahtar rolü vardır. Anahtar statüsü doktorluk olan bireyin, anahtar rolü de hasta

tedavi etmek olacaktır. Statü ve roller toplumdan topluma farkılık gösterirler. ilkel

toplumlarda bireylerin statü ve rolleri daha azken, modern toplumlarda statü ve

roller daha fazlalaşmış ve karmaşıklaşmıştır.

Bazen bireyler birden fazla rolü yapmak zorunda olduğu için, bireyin

herhangi bir rolü bir başka rolünü yerine getirmesini zorlaştırabilir. Bu duruma rol

çatışması adı verilir. Kendi çocuğunun öğretmeni olan bir kadının, evde çocuğuna

anne gibi davranması gerekirken öğretmen gibi davranması rol çatışmasına

örnektir. Bazı durumlarda bireyin oynayacağı rolün yeterince açık olmaması ve

oynanan rolün geçici olması da rol çatışmasına örnektir.

Rol çatışmaları, başarısızlığın yanı sıra bireyde gerilim ve kaygılara da

neden olabilir. Bu nedenle, bireyler statülerinin kendilerine yüklediği rolleri iyi

anlamalı ve bu rolleri yerine getirmede kararlı olmalıdırlar. Bu durum rol

çatışmasının getirdiği gerilimleri ve kaygıları ortadan kaldırır.

Diğer taraftan, bireyin yerine getirdiği roller birbirine benziyorsa, bu roller

birbirini kolaylaştırabilir. Buna rol pekiştirmesi adı verilir. Bir avukatın daha sonra

savcı olması, bir alanda edindiği bilgileri ve yetenekleri diğer bir alana aktarmasını

gerektirdiği için rol pekişmesi gerçekleşir.

Tags: Toplumsal ilişki ile ilgili Temel Kavramlar

Benzer Makaleler
St. Thomas More Bilimin Nitelikleri Nedir? Sosyal Teori sosyal statü nedir?sosyal statü hakkında Herbert Spencer	Sosyalizm Nedir? Sosyoloji’nin diğer bilimlerle ilişkisi Sosyolojik Araştırmada Veri Toplama Teknikleri Ziya Gökalp Bilimsel Yöntem Nedir? Bilimsel Yöntem hakkında

Anamenü

Sosyoloji Konuları

Davranış Örüntüleri Nedir

Sosyoloji Konuları | Mustafa BULUT | Tuesday, 12 January 2010

Davranış Örüntüleri: İnsanlar arasında düzenli olarak yinelenen hareket ve düşünmedeki (ve uygulamadaki) bir tekbiçimlilik olarak... Devamını oku...

Nükleer Teknoloji

Hangi firmalar nükleer için yarışacak

Nükleer Teknoloji | slmblt | Sunday, 24 August 2008

Nükleer enerji ihalesi hazırlıkları hızla sürüyor. Firmaların soruları üzerine bir bilgilendirme toplantısı yapılacak. İşte ihale için şartname alanlar ve merak ettileri hususlar: Devamını oku...

CHİP Online

Oracle

Çevre Haberleri

Hatila Vadisi Millî Parkı

Çevre | Mustafa BULUT | Tuesday, 8 September 2009

Hatila Vadisi Millî Parkı Tür Millî Park Bulunduğu Yer Artvin Koordinatları Kapladığı Alan 16.988...

Devamını oku...

Sosyoloji Konuları

Davranış Örüntüleri Nedir

Sosyoloji Konuları | Mustafa BULUT | Tuesday, 12 January 2010

Davranış Örüntüleri: İnsanlar arasında düzenli olarak yinelenen hareket ve düşünmedeki (ve uygulamadaki) bir tekbiçimlilik olarak tanımlanabilir. Davranış örüntüleri, bir toplumdaki neyin kabul edilebilir, ya da kabul edilemez olduğu hususunda bir...

Devamını Oku

E-Kitaplar

Men's Journal, September 2009 (US)

E book | Mustafa BULUT | Wednesday, 12 August 2009

Men's Journal, September 2009 (US)True PDF | 163 Pages | English | 19.6 Mb DOWNLOAD OR MIRROR Devamını oku...

Kayıt Ol

Osmanlı Hakkında

Çerkez Ethem Ayaklanması

Osmanlı Hakkında | Mustafa BULUT | Saturday, 1 November 2008

Vikipedi, özgür ansiklopedi I. İnönü savaşı sırasında bastırılmıştır. Kuvvei Seyyare döneminde oldukça başarılı hizmetler veren Çerkez Ethem bu yenilgi sonunda Yunan ordusuna teslim olmuş ve TBMM tarafından vatan haini olarak... Devamını oku...

Hayvanlar Alemi

Boz fok (Halichoerus grypus)

Hayvanlar Alemi | Mustafa BULUT | Tuesday, 27 January 2009

Boz fok (Halichoerus grypus), fokgiller (Phocidae) familyasının Halichoerus cinsine mensub, Kuzey Atlantik Okyanusu kıyılarında yayılmış bir fok türü.Bayağı foktan (Phoca vitulina) çok daha cüsseli yapısıyla ayrılır. Bunun dışında, bayağı... Devamını oku...

Coğrafya Hakkında

Coğrafi Yer Şekilleri

Coğrafya Hakkında | Mustafa BULUT | Friday, 9 January 2009

Kıta (Anakara), Yeryüzünü oluşturan büyük kara parçalarına denir. Kıta'yı tanımlayan tek bir standart yoktur ve bu yüzden farklı kültürler ve bilimler neyin kıta olarak yorumlanacağına ilişkin farklı listelere sahiptirler. Genelde,... Devamını oku...

Tarih Bölümü

ESKİ TÜRKLERDE VE OSMANLILARDA HARİTACILIK

1076 yılında KAŞGARLI MAHMUD (El Kaşgarî) “Divanü-Lügat-it-Türk” (Türkçe Sözlük) isimli bir yapıtında bir dünya haritası çizmiştir. Bu harita Ort... Devamını oku...

Tarih | Thursday, 25 September 2008

Atasözleri

Allah'ın bildiği kuldan saklanmaz

Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü | Mustafa BULUT | Sunday, 1 November 2009

Allah'ın bildiği kuldan saklanmaz kişi işlediği suçtan dolayı önce Tanrı'ya karşı sorumludur... Devamını Oku

More in: Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü

Allah'ın bildiği kuldan saklanmaz

Biografi

Ziya Paşa

Biyografi | Mustafa BULUT | Tuesday, 13 October 2009

Ziya Paşa ( 1825)- (17.05.1880) 1825 yılında İstanbul'da doğdu. Asıl adı Abdülhamid Ziyaeddin'dir. Beyazıt Rüştiyesı'ni bitirdi. Özel öğretmenlerden Arapça ve Farsça öğrendi. Sadaret Mektubî Kalemi'ne devam etti. Mustafa Reşid... Devamını oku...